سفر به چند کشور اروپایی یا استفاده از ویزای چندبار ورود، نیازمند محاسبه دقیق روزهای اقامت است. ممکن است ویزای شنگن شما هنوز اعتبار داشته باشد، اما به دلیل سفرهای قبلی، امکان استفاده از تمام روزهای موردنظرتان را نداشته باشید. برای برنامه‌ریزی سفر باید هم قانون ۹۰/۱۸۰ شنگن را بررسی کنید و هم تاریخ اعتبار، مدت اقامت و تعداد ورودهای مجاز روی ویزا را در نظر بگیرید.
قانون ۹۰/۱۸۰ شنگن چیست؟
قانون ۹۰/۱۸۰ روزه شنگن به این معناست که در اقامت کوتاه‌مدت، مجموع حضور شما در منطقه شنگن نباید در هیچ بازه ۱۸۰ روزه از ۹۰ روز بیشتر شود. این ۹۰ روز می‌تواند در یک سفر پیوسته یا چند سفر جداگانه استفاده شود. بازه ۱۸۰ روزه شناور است؛ یعنی در هر روز از اقامت، همان روز و ۱۷۹ روز قبل از آن برای محاسبه مجموع روزهای حضور بررسی می‌شود.
این قاعده در ماده ۶ مقررات مرزهای شنگن آمده و معمولاً برای اتباع کشورهای ثالث که با ویزای کوتاه‌مدت یا تحت معافیت از ویزا سفر می‌کنند، کاربرد دارد. سفرهای گردشگری، دیدار خانواده و سفر با ویزای تجاری شنگن مشمول این محدودیت هستند؛ بنابراین، تجاری بودن هدف سفر سقف اقامت کوتاه‌مدت را افزایش نمی‌دهد.
در میان انواع ویزای شینگن، ویزای کوتاه‌مدت نوع C تابع قانون ۹۰/۱۸۰ است؛ اما اقامت مجاز با ویزای بلندمدت نوع D در کشور صادرکننده، تابع شرایط همان ویزا و مقررات آن کشور است و در محاسبه روزهای اقامت کوتاه‌مدت منظور نمی‌شود.
سهمیه ۹۰ روزه برای مجموع کشورهای شنگن محاسبه می‌شود و هر کشور سهمیه جداگانه‌ای ندارد. بنابراین، سفر از فرانسه به آلمان یا ایتالیا شمارش روزهای اقامت را از ابتدا شروع نمی‌کند. همچنین، ۹۰ روز سقف کلی این قانون است؛ اگر مدت اقامت مجاز درج‌شده روی ویزای شما کمتر باشد، باید همان مدت کوتاه‌تر را رعایت کنید.
بازه شناور ۱۸۰ روزه چگونه محاسبه می‌شود؟
بازه ۱۸۰ روزه از اولین ورود شما شروع نمی‌شود تا پس از شش ماه دوباره از ابتدا محاسبه شود. این بازه شناور است؛ یعنی در هر روز اقامت، همان روز و ۱۷۹ روز قبل از آن بررسی می‌شوند.
برای مثال، اگر در بازه مورد بررسی ۲۰ روز در شنگن حضور داشته باشید، تا آن تاریخ ۲۰ روز از سقف ۹۰ روزه مصرف شده است. با جلو رفتن تاریخ، روزهای قدیمی به‌تدریج از بازه خارج می‌شوند و ظرفیت اقامت می‌تواند تغییر کند.
به همین دلیل، کم کردن روزهای سفر قبلی از عدد ۹۰، به‌تنهایی برای تعیین حداکثر مدت سفر آینده کافی نیست. باید بررسی شود که در تک‌تک روزهای سفر جدید، مجموع اقامت در بازه ۱۸۰ روزه از سقف مجاز عبور نکند.
۱۸۰ روز الزاماً برابر با شش ماه تقویمی نیست. برای استفاده از ابزار رسمی، تاریخ‌های ورود و خروج را به میلادی وارد کنید.
آیا روز ورود و خروج از شنگن محاسبه می‌شود؟
بله. روز ورود، اولین روز اقامت و روز خروج، آخرین روز اقامت محسوب می‌شود. ساعت ورود یا خروج این محاسبه را تغییر نمی‌دهد.
برای مثال، اگر ۱ می وارد شنگن شوید و ۳۰ می از آن خارج شوید، مدت اقامت شما ۳۰ روز است، نه ۲۹ روز. ورود و خروج در یک روز نیز یک روز اقامت محسوب می‌شود.
اگر فقط در محدوده ترانزیت بین‌المللی فرودگاه بمانید و از کنترل مرزی ورود به شنگن عبور نکنید، این توقف در محاسبه اقامت شنگن قرار نمی‌گیرد. اما عبور از کنترل مرزی، حتی برای خروج کوتاه از فرودگاه، می‌تواند به معنای شروع اقامت باشد.
ابزار رسمی محاسبه قانون ۹۰/۱۸۰ روزه شنگن
برای بررسی سفرهای قبلی و برنامه‌ریزی سفر آینده، می‌توانید از ابزار رسمی محاسبه اقامت کوتاه‌مدت کمیسیون اروپا استفاده کنید.
این ابزار دو حالت اصلی دارد:
- حالت بررسی یا Control: برای بررسی رعایت قانون در سفرهای قبلی یا اقامت جاری.
- حالت برنامه‌ریزی یا Planning: برای محاسبه امکان اقامت در سفر آینده بر اساس تاریخ ورود پیشنهادی و سوابق سفر.
تاریخ‌های ورود و خروج سفرهای مرتبط را دقیق وارد کنید. نتیجه ابزار به صحت همین اطلاعات وابسته است و به‌تنهایی مجوز ورود یا حق اقامت ایجاد نمی‌کند؛ تصمیم نهایی با مقام صلاحیت‌دار است.
ماشین‌حساب شنگن محدودیت‌های روی برچسب ویزا را جایگزین نمی‌کند. اگر مدت اقامت ویزای شما کمتر از ۹۰ روز باشد، یا اعتبار آن پیش از پایان سفر تمام شود، باید همان محدودیت‌ها را رعایت کنید.
روش محاسبه دستی روزهای اقامت شنگن
برای بررسی وضعیت اقامت در یک تاریخ مشخص، مراحل زیر را انجام دهید:
- تاریخ موردنظر را مشخص کنید.
- بازه شامل آن روز و ۱۷۹ روز قبل از آن را تعیین کنید.
- تمام روزهای حضور در شنگن را که داخل این بازه قرار می‌گیرند، با احتساب روز ورود و خروج بشمارید.
- مجموع روزها را با سقف ۹۰ روز مقایسه کنید.
- برای سفر آینده، محاسبه را برای تمام روزهای سفر تکرار کنید تا در هیچ روزی از سقف مجاز عبور نکنید.
اگر بخشی از یک سفر قدیمی خارج از بازه باشد، فقط روزهای داخل بازه محاسبه می‌شوند. همچنین، یک روز را هنگام جابه‌جایی بین کشورهای شنگن دوبار نشمارید.
| معیار | محاسبه دستی | ابزار رسمی کمیسیون اروپا |
|---|---|---|
| تعیین بازه شناور | نیازمند محاسبه برای هر تاریخ | خودکار بر اساس تاریخ‌های واردشده |
| بررسی سفرهای متعدد | نیازمند دقت بیشتر | ساده‌تر و سریع‌تر |
| احتمال خطا | خطا در شمارش یا تعیین بازه | ورود اطلاعات نادرست همچنان ممکن است |
| برنامه‌ریزی سفر آینده | نیازمند بررسی روزبه‌روز | دارای حالت برنامه‌ریزی |
| بررسی محدودیت‌های برچسب ویزا | باید جداگانه انجام شود | باید جداگانه انجام شود |
مثال محاسبه قانون ۹۰/۱۸۰ در سفرهای متعدد
مثال‌های زیر با فرض نبود سفر دیگری در بازه مربوط و داشتن ویزای معتبر با مدت اقامت کافی نوشته شده‌اند. عدد باقی‌مانده، وضعیت در تاریخ بررسی را نشان می‌دهد و لزوماً حداکثر طول سفر بعدی نیست.
مثال اول: یک سفر ۳۰ روزه
فرض کنید ۱ می ۲۰۲۶ وارد شنگن شوید و ۳۰ می ۲۰۲۶ خارج شوید. با احتساب روز ورود و خروج، مدت سفر ۳۰ روز است.
در تاریخ ۳۰ می، بازه ۱۸۰ روزه از ۲ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۳۰ می ۲۰۲۶ است. اگر سفر دیگری در این بازه نداشته باشید، ۳۰ روز استفاده شده و اختلاف آن با سقف ۹۰ روز، ۶۰ روز است.
مثال دوم: دو سفر جداگانه
- سفر اول: ۱۰ تا ۲۵ ژانویه ۲۰۲۶؛ ۱۶ روز.
- سفر دوم: ۱ تا ۱۵ مارس ۲۰۲۶؛ ۱۵ روز.
در تاریخ ۱۵ مارس، بازه بررسی از ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ تا ۱۵ مارس ۲۰۲۶ است. هر دو سفر در این بازه قرار دارند؛ بنابراین، مجموع اقامت ۳۱ روز و اختلاف آن با سقف ۹۰ روز، ۵۹ روز است.
مثال سوم: نزدیک شدن به سقف اقامت
- سفر اول: ۱ تا ۲۰ فوریه ۲۰۲۶؛ ۲۰ روز.
- سفر دوم: ۱ تا ۲۰ آوریل ۲۰۲۶؛ ۲۰ روز.
- سفر سوم: ۱۵ می تا ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶؛ ۳۷ روز.
در تاریخ ۲۰ ژوئن، بازه بررسی از ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶ است. مجموع روزهای اقامت ۷۷ روز و اختلاف آن با سقف ۹۰ روز، ۱۳ روز است. برای تعیین امکان ادامه اقامت یا سفر بعدی، باید بازه‌های روزهای آینده نیز بررسی شوند.
قانون ۹۰ روز در ۱۸۰ روز شنگن برای ویزای مولتی شنگن
ویزای مولتی یا چندبار ورود، اجازه ورود و خروج چندباره در مدت اعتبار ویزا را می‌دهد؛ اما سقف اقامت کوتاه‌مدت را افزایش نمی‌دهد.
حتی با ویزای مولتی یک‌ساله یا چندساله، مجموع حضور شما نباید در هیچ بازه شناور ۱۸۰ روزه از ۹۰ روز بیشتر شود. دریافت ویزای جدید نیز سوابق اقامت قبلی را از محاسبه حذف نمی‌کند.
اگر روی ویزا مدت اقامت کمتری درج شده باشد، باید آن محدودیت را نیز رعایت کنید. تعداد ورودهای مجاز، تاریخ اعتبار و مدت اقامت، سه موضوع جداگانه هستند.
تفاوت اعتبار ویزا و مدت اقامت مجاز
اعتبار ویزا، بازه‌ای است که ویزای شما در آن قابل استفاده است. اقامت کوتاه‌مدت باید داخل همین بازه انجام شود و خروج نیز پیش از پایان اعتبار صورت بگیرد، مگر اینکه مبنای قانونی دیگری برای اقامت داشته باشید.
مدت اقامت مجاز، تعداد روزهایی است که اجازه حضور دارید و در قسمت «Duration of Stay» برچسب ویزا درج می‌شود.
برای مثال، اعتبار سه‌ماهه ویزا با مدت اقامت ۳۰ روز، اجازه حضور پیوسته برای سه ماه را نمی‌دهد. همچنین، داشتن ویزای معتبر لزوماً به معنای داشتن ظرفیت کافی طبق قانون ۹۰ روز در ۱۸۰ روز شنگن نیست.
برنامه سفر و مدارک تمکن مالی شینگن نیز باید با مدت اقامت درخواستی هماهنگ باشند؛ بااین‌حال، توانایی تأمین هزینه‌های سفر، مجوز ماندن بیش از مدت مجاز نیست.
وضعیت ویزای نوع D و مجوز اقامت
روزهای اقامت مجاز در کشور صادرکننده ویزای بلندمدت نوع D یا مجوز اقامت، در محاسبه اقامت کوتاه‌مدت ۹۰/۱۸۰ منظور نمی‌شوند. بااین‌حال، سفر کوتاه‌مدت به سایر کشورهای شنگن معمولاً تابع سقف ۹۰ روز در هر ۱۸۰ روز است.
برای نمونه، داشتن مجوز اقامت آلمان به‌خودی‌خود اجازه اقامت نامحدود در فرانسه یا اسپانیا را ایجاد نمی‌کند.
کدام کشورها مشمول قانون ۹۰/۱۸۰ شنگن هستند؟
بر اساس فهرست رسمی کمیسیون اروپا، منطقه شنگن شامل ۲۹ کشور است: ۲۵ عضو اتحادیه اروپا و ۴ کشور خارج از این اتحادیه.
- اعضای اتحادیه اروپا در شنگن: اتریش، بلژیک، بلغارستان، کرواسی، جمهوری چک، دانمارک، استونی، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، مجارستان، ایتالیا، لتونی، لیتوانی، لوکزامبورگ، مالت، هلند، لهستان، پرتغال، رومانی، اسلواکی، اسلوونی، اسپانیا و سوئد.
- کشورهای شنگن خارج از اتحادیه اروپا: ایسلند، نروژ، سوئیس و لیختن‌اشتاین.
بلغارستان و رومانی از ۱ ژانویه ۲۰۲۵ به عضویت کامل شنگن درآمده‌اند. ایرلند خارج از منطقه شنگن است و فرایند پیوستن کامل قبرس هنوز تکمیل نشده است؛ بنابراین، اقامت در این دو کشور در سهمیه اقامت منطقه شنگن محاسبه نمی‌شود.
اقامت بیش از حد مجاز در شنگن چه پیامدی دارد؟
عبور از مدت اقامت مجاز یا ماندن پس از پایان اعتبار ویزا، بدون مبنای قانونی دیگر، می‌تواند اقامت غیرمجاز یا Overstay محسوب شود. بنابراین، تخلف فقط به عبور از سقف ۹۰ روز محدود نیست.
بسته به قوانین کشور، مدت تخلف و شرایط پرونده، پیامدهای احتمالی عبارت‌اند از:
- جریمه یا اقدامات قانونی طبق مقررات ملی؛
- صدور تصمیم بازگشت یا الزام به خروج؛
- ممنوعیت ورود در برخی پرونده‌ها؛
- ثبت هشدار مرتبط در سامانه‌های مربوط، در صورت وجود شرایط قانونی؛
- تأثیر منفی بر بررسی درخواست‌های بعدی و افزایش احتمال ریجکتی ویزای شینگن، بسته به شرایط پرونده.
مبلغ جریمه و مدت ممنوعیت ورود برای همه کشورها و پرونده‌ها یکسان نیست. طبق دستورالعمل بازگشت اتحادیه اروپا، مدت ممنوعیت ورود معمولاً نباید از پنج سال بیشتر شود، اما برای تهدیدهای جدی استثنا وجود دارد. فرصت خروج داوطلبانه نیز در همه پرونده‌ها تضمین‌شده نیست.
اگر شرایط اضطراری مانع خروج به‌موقع شما شده است، موضوع تمدید ویزا شینگن را پیش از پایان اقامت مجاز با مرجع صلاحیت‌دار کشور محل حضور پیگیری کنید؛ صرف ثبت درخواست به معنای تأیید تمدید نیست.
اشتباهات رایج در محاسبه روزهای اقامت شنگن
- تصور شروع سهمیه جدید در ابتدای سال: اول ژانویه یا آغاز سال جدید، روزهای اقامت قبلی را حذف نمی‌کند.
- برابر دانستن ۱۸۰ روز با شش ماه: محاسبه بر اساس تعداد دقیق روزها انجام می‌شود.
- حذف روز ورود و خروج: هر دو روز در شمارش اقامت قرار می‌گیرند.
- تصور صفر شدن شمارش با خروج: خروج، روزهای قبلی را پاک نمی‌کند؛ آن روزها به‌تدریج از بازه خارج می‌شوند.
- محاسبه سهمیه جداگانه برای هر کشور: روزهای حضور در تمام کشورهای شنگن با هم جمع می‌شوند.
- اشتباه گرفتن اعتبار ویزا با مدت اقامت: ویزای معتبر ممکن است ظرفیت کافی برای سفر موردنظر نداشته باشد.
- استفاده از مانده امروز برای کل سفر آینده: امکان اقامت باید برای تک‌تک روزهای سفر بررسی شود.
نقش EES و ETIAS در کنترل اقامت شنگن
سامانه ورود و خروج یا EES، اطلاعات ورود و خروج مسافران مشمول اقامت کوتاه‌مدت را به‌صورت دیجیتال ثبت می‌کند و به شناسایی اقامت بیش از حد کمک می‌کند. طبق اعلام کمیسیون اروپا، این سامانه از ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ در مرزهای خارجی کشورهای استفاده‌کننده به‌طور کامل عملیاتی شده است.
ETIAS مجوز سفر برای مسافران مشمول معافیت از ویزاست. طبق برنامه اعلام‌شده اتحادیه اروپا، راه‌اندازی آن برای سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۶ پیش‌بینی شده و تاریخ دقیق آغاز باید در اطلاعیه رسمی بررسی شود.
برای مسافر ایرانی که با گذرنامه عادی و ویزای شنگن سفر می‌کند، ETIAS جایگزین ویزا نیست. هیچ‌یک از این سامانه‌ها سقف قانونی اقامت کوتاه‌مدت را افزایش نمی‌دهند.
آیا اقامت در کشورهای غیرشنگن سهمیه را آزاد می‌کند؟
روزهای حضور در کشورهای خارج از شنگن، مانند بریتانیا، ایرلند، قبرس، ترکیه، صربستان، آلبانی، بوسنی و هرزگوین، مونته‌نگرو، مقدونیه شمالی و کوزوو، به مجموع اقامت شنگن اضافه نمی‌شوند. بااین‌حال، ورود به هر کشور به شرایط ویزا و مقررات همان مقصد بستگی دارد.
برای مثال، اگر ۵۰ روز در شنگن بوده‌اید و سپس مدتی به ترکیه سفر کنید، روزهای حضور در ترکیه از سهمیه شنگن استفاده نمی‌کنند. اما ۵۰ روز قبلی فوراً حذف نمی‌شوند و تا زمانی که داخل بازه شناور ۱۸۰ روزه باشند، در محاسبه باقی می‌مانند.
بنابراین، خروج کوتاه از شنگن به معنای دریافت ۹۰ روز جدید نیست. پیش از بازگشت، هم ظرفیت اقامت و هم اعتبار و تعداد ورودهای مجاز ویزا را بررسی کنید.
سؤالات متداول درباره قانون ۹۰/۱۸۰ روزه شنگن
1. آیا روز ورود و خروج جزو مدت اقامت است؟
بله. هر دو روز محاسبه می‌شوند. برای مثال، ورود در روز اول و خروج در روز سی‌ام ماه، ۳۰ روز اقامت است.
2. آیا با سفر از یک کشور شنگن به کشور دیگر شمارش صفر می‌شود؟
خیر. اقامت در تمام کشورهای شنگن به‌صورت یکپارچه محاسبه می‌شود و جابه‌جایی بین آن‌ها سهمیه جدید ایجاد نمی‌کند.
3. آیا ویزای مولتی اجازه اقامت بیش از ۹۰ روز را می‌دهد؟
خیر. ویزای مولتی فقط امکان چندبار ورود را فراهم می‌کند. سقف ۹۰ روز در هر بازه ۱۸۰ روزه و محدودیت‌های روی ویزا همچنان برقرار هستند.
4. چگونه روزهای مجاز سفر بعدی را محاسبه کنیم؟
تاریخ سفرهای قبلی و ورود پیشنهادی را در حالت برنامه‌ریزی ابزار رسمی کمیسیون اروپا وارد کنید. سپس نتیجه را با اعتبار و مدت اقامت ویزا تطبیق دهید.
5. اگر ۹۰ روز پیوسته در شنگن بمانیم، چه زمانی می‌توانیم برگردیم؟
در چارچوب قانون عمومی اقامت کوتاه‌مدت، پس از استفاده از ۹۰ روز پیوسته، معمولاً باید ۹۰ روز پیوسته خارج از شنگن بمانید تا امکان یک اقامت ۹۰ روزه جدید فراهم شود. زمان بازگشت را با تاریخ دقیق ورود و خروج در ابزار رسمی بررسی کنید؛ ویزای معتبر و شرایط ورود نیز لازم است.
6. اقامت بیش از حد چه تأثیری بر سفرهای آینده دارد؟
ممکن است باعث اقدامات قانونی، الزام به خروج، ممنوعیت ورود یا تأثیر منفی بر بررسی ویزای بعدی شود. پیامد دقیق به کشور و شرایط پرونده بستگی دارد.
پیش از رزرو سفر جدید، تاریخ‌های ورود و خروج را در ابزار رسمی محاسبه روزهای اقامت شنگن بررسی کنید و نتیجه را با اطلاعات روی ویزای خود تطبیق دهید.
نتیجه‌گیری
برای رعایت قانون ۹۰/۱۸۰ روزه شنگن، باید مجموع روزهای حضور خود در تمام کشورهای این منطقه را در بازه شناور ۱۸۰ روزه محاسبه کنید؛ روز ورود و خروج نیز جزو اقامت محسوب می‌شوند. خروج کوتاه‌مدت، جابه‌جایی میان کشورهای شنگن یا دریافت ویزای مولتی، سهمیه ۹۰ روزه جدیدی ایجاد نمی‌کند.
پیش از رزرو سفر، تاریخ‌های ورود و خروج قبلی و برنامه سفر آینده را در ابزار رسمی کمیسیون اروپا بررسی کنید و نتیجه را با تاریخ اعتبار، مدت اقامت و تعداد ورودهای مجاز ویزای خود تطبیق دهید. این بررسی کمک می‌کند برنامه سفرتان در محدوده اقامت مجاز باشد و از مشکلات ناشی از اقامت بیش از حد جلوگیری کنید.